Sık Yapılan Hatalar ve Stratejik Öneriler
Soruşturma → İlk derece → İstinaf (BAM) → Temyiz (Yargıtay) → AYM bireysel başvuru → AİHM başvurusu → Olağanüstü yollar
Bu sayfa, önceki çalışmalardaki modülleri tek bir akışta toplar. Her aşama için: amaç, temel haklar, kritik süreler, başvuru/itiraz yolları, pratik kontrol listesi ve sık hata/öneriler yer alır.
1) Soruşturma (Yakalama–Gözaltı–İfade–Arama/Elkoyma–Dijital–İletişim)
Amaç: Delillerin toplanması; yeterli şüphe varsa iddianame.
Temel haklar
Susma / kendini suçlamama, müdafi yardımı, yakınlara bildirim; ifade öncesi hakların hatırlatılması zorunlu. (CMK 147, 149–150, 95). Dosya erişimi kural, kısıt ancak katalog suçlarda hâkim kararıyla (CMK 153).
Fiziksel arama–elkoyma
- Konut/işyeri: Kural hâkim kararı; gecikmede savcı yazılı emri; savcı yoksa istisnaî kolluk amiri yazılı emri. Elkoyma 24 saatte hâkim onayına; hâkim 48 saatte karar vermezse elkoyma kendiliğinden kalkar. (CMK 116–119, 127/3).
Dijital deliller (bilgisayarlarda arama–kopyalama–elkoyma)
- CMK 134 uygulanır. “İmaj + hash + veri bütünlüğü” iyi uygulama standardıdır; bütünlük ve izlenebilirlik için tutanakla bağlanmalıdır.
İletişimin denetlenmesi
- CMK 135: Hâkim kararı; kuvvetli şüphe + başka suretle delil elde edilememesi + katalog suç şartları. Eksikler dışlama sebebidir.
Kritik süreler
- Gözaltı: 24 saat (+ en çok 12 saat yol); toplu suçta savcı uzatmalarıyla en çok 4 gün; hâkim önüne 48 saat/4 gün. İtirazlar kural olarak 2 hafta rejimine tabi (CMK 268).
Kontrol listesi – Soruşturma
- Hak bildirimi, gizli avukat görüşmesi, sağlık raporu
- Arama kural olarak hâkim kararıyla, gecikmede savcı veya istisnaen kolluk amirinin yazılı emriyle yapılabilir. Savcı yoksa en az iki tarafsız tanık hazır bulundurulmalı ve tutanakta imzaları yer almalıdır.
- Elkoymada 24/48 saat onayı
- Dijitalde: İmaj, hash ve işlem izi kayıt altına alınmalı; veri bütünlüğü tutanakla güvenceye alınmalıdır.
- İletişim denetimlerinde katalog suç, gerekçe ve süre açıkça belirtilmelidir.
- Dosya erişimi/kısıt kararı ve ölçülülük denetimi
- Kısıt kararını “genel gizlilik” zannetmek yerine CMK 153 kapsam/süre/gerekçe yönünden daraltma talep edin; dijitalde imaj-hash yoksa CMK 206/Anayasa 38/6 ile dışlama kurun.
2) İlk derece yargılaması (Asliye/ACM)
Amaç: Delillerin duruşmada tartışılması ve hüküm (CMK 217, 223).
Ana ilkeler
- Huzurda tartışma ve serbest takdir (CMK 217); hükümden önce son söz sanıkta (CMK 216/3). Hüküm türleri CMK 223’te.
Tutuklama/adlî kontrol
- Tutuklama için kuvvetli şüphe, kaçma veya delil karartma nedeni ve ölçülülük şartı aranır. Adlî kontrol yeterli görülüyorsa tutuklama uygulanmaz. Tutukluluk her 30 günde bir re’sen incelenir. Adlî kontrolün azami süreleri CMK 110/A’da düzenlenmiştir.
Kontrol listesi – İlk derece
- Delil tartışma planı (tanık, bilirkişi, keşif)
- Dijital/iletişim delilinin hukuka uygunluk denetimi
- Son söz hakkı ve tutanak
- Hükümde delil değerlendirmesi ve reddedilen/ dışlanan delillerin gösterimi (CMK 230).
3) İstinaf (BAM)
Amaç: Olay ve hukuk yönünden ikinci derece inceleme; gerektiğinde duruşma.
Süre–başlangıç–başvuru
- Süre: 2 hafta ve başlangıç gerekçeli hükmün tebliği. Başvuru hükmü veren mahkemeye. (CMK 273).
Kontrol listesi – İstinaf dilekçesi
- Usul (delil dışlama/CMK 206; kısıtlama; savunma hakkı)
- Esas (ispat yetersizliği; şüpheden sanık yararlanır)
- Duruşma talebi gereksinimi (tanık/ bilirkişi).
Not: BAM C.Başsavcısının 308/A itiraz yetkisi, olağanüstü yol olarak (uygun hallerde) devreye sokulabilir.
4) Temyiz (Yargıtay)
Amaç: Hukukî denetim (kanunun uygulanışı).
Süre–cevaplar
- Temyiz süresi: 2 hafta – tebliğden; başvuru hükmü veren mahkemeye. (CMK 291)
- Temyize cevap: 2 hafta (CMK 297). Kabule değer sayılmama kararına karşı 2 hafta içinde itiraz (CMK 296).
Kontrol listesi – Temyiz
- Hukukî isabetsizlik (tipiklik, nitelendirme, gerekçe yetersizliği)
- Hukuka aykırı delil/ türetilmiş delil kullanımı
Hükme etkili usul hataları (son söz, çelişmeli yargılama vb.).
5) AYM bireysel başvuru
Amaç: Anayasal hak ihlali iddiası (adil yargılanma, mülkiyet, kişi özgürlüğü vb.).
Süre–başlangıç
- 30 gün: “Başvuru yolları tüketildiği” tarihten, yol öngörülmemişse ihlalin öğrenildiği tarihten. Tebliğden önce öğrenme de süreyi başlatabilir; dikkat.
Kontrol listesi – AYM
- İhlal edilen hak ve neden-sonuç zinciri
- Dayanak kararlar (BAM/Yargıtay) ve süre gösterimi
- Telafi edilemez zarar ve geçici tedbir ihtiyacı varsa ayrı bölüm.
6) AİHM başvurusu
Amaç: AİHS ve ek protokoller kapsamındaki ihlaller.
Süre–başlangıç
- 4 ay, son kesin iç hukuk kararından (Protokol 15 – 01.02.2022’den beri). Form, ekler ve posta tarih damgası kritik.
Kontrol listesi – AİHM
- Madde eşlemesi (ör. m.6, m.5, EP1–1)
- Tüketim ve süre anlatısı
- Özet olay–ihlal–zarar–tazmin dörtgeni; kabul edilebilirlik filtreleri.
7) Olağanüstü kanun yolları
- Yargılamanın yenilenmesi (CMK 311): AİHM ihlâl kararı varsa AİHM kararının kesinleşmesinden itibaren 1 yıl içinde talep. (Sadece lehe sebeple.)
- Kanun yararına bozma (CMK 309–310): İstinaf/temyiz görmeden kesinleşmiş karar/hükümlere karşı Adalet Bakanlığı → Yargıtay C.Başsavcılığı üzerinden. Başvuruyu birey doğrudan yapamaz.
- Yargıtay C.Başsavcısının itirazı (CMK 308) ve BAM C.Başsavcısının itirazı (CMK 308/A): Olağanüstü denetim yolları.
Özetle;
Ceza yargılaması yaşam döngüsü; soruşturmada delil toplanıp yeterli şüphe varsa iddianameyle başlar, ilk derece duruşmada deliller huzurda tartışılır ve hüküm kurulur, ardından istinaf (BAM) olay ve hukuka, temyiz (Yargıtay) yalnız hukuka bakar; kesinleşme sonrası AYM bireysel başvuru ve uygun hâllerde AİHM başvurusu, en sonda olağanüstü yollar gündeme gelir. Soruşturmada susma ve müdafi hakkı, dosyaya erişim kuralı, arama–elkoymada hâkim kararı ilkesi, dijitalde imaj–hash bütünlüğü ve iletişimin denetlenmesinde hâkim kararı ile katalog suç ve başka suretle delil elde edilememesi şartı esastır. Gözaltı süreleri, elkoymanın 24/48 saat onayı ve dosya kısıtlamasının ölçülülük denetimi kritik takip başlıklarıdır. İlk derecede CMK 217 uyarınca delillerin tartışılması, son söz hakkı, tutuklamada kuvvetli şüphe–kaçma/delil karartma–ölçülülük üçlüsü ve adlî kontrolün önceliği öne çıkar. İstinaf ve temyizde süre başlangıcı gerekçeli hükmün tebliğidir ve iki haftalık başvuru–cevap rejimi uygulanır; hukuka aykırı veya türetilmiş deliller ile hükme etkili usul hataları özellikle vurgulanır. AYM’de başvuru yollarının tüketilmesinden itibaren 30 gün, AİHM’de son kesin iç hukuk kararından itibaren 4 ay içinde başvuru yapılır; hak ihlali–neden sonuç ve tüketim–süre anlatısı net olmalıdır. Kesinleşmeden sonra ise AİHM ihlaline dayalı yargılamanın yenilenmesi, kanun yararına bozma ve başsavcılık itirazları gibi yollar sınırlı koşullarda devreye girer.


